Το Διαφοροποιημένο Μοντέλο Χαρισματικότητας & Ταλέντου (Fr. Gagné)

Μοντέλα χαρισματικότητας & Νοημοσύνης

Το Διαφοροποιημένο Μοντέλο Χαρισματικότητας & Ταλέντου (Fr. Gagné)

Ο Fr. Gagné έθεσε ως ερωτήματα δύο ιδιαίτερης σημασίας ζητήματα στον τομέα της χαρισματικής εκπαίδευσης: 

  • Με ποιον τρόπο πρέπει να προσδιορίζεται η έννοια της χαρισματικότητας και του ταλέντου;
  • Σε τι ποσοστά κυμαίνεται το πλήθος των χαρισματικών ατόμων;

Το διαφοροποιημένο μοντέλο χαρισματικότητας και ταλέντου, προτείνει μια σαφή διαφοροποίηση μεταξύ της φύσης της χαρισματικότητας και αυτής του ταλέντου. Ο όρος ‘χαρισματικότητα’, κατά τον Gagné, προϋποθέτει την έμφυτη παρουσία και εξάσκηση αυθόρμητων και φυσικών κλίσεων & ικανοτήτων οι οποίες ονομάζονται ‘χαρίσματα’ ή ‘ξεχωριστές κλίσεις’. Τα άτομα που χαρακτηρίζονται από αυτήν τη χαρισματικότητα, παρουσιάζουν συνήθως ιδιαίτερες επιδόσεις σε περισσότερα από ένα γνωστικά πεδία. Αντίθετα, ο όρος ‘ταλέντο’ προϋποθέτει την εξασκημένη και όχι αποκλειστικά την έμφυτη ικανότητα σε ένα γνωστικό αντικείμενο. Τα άτομα που ανήκουν και στις δύο παραπάνω κατηγορίες ανέρχονται στο 10% του πληθυσμού. Το μοντέλο αυτό, στον χώρο της χαρισματικότητας, παρουσιάζει τέσσερις τομείς φυσικής ικανότητας: 

(α) τον νοητικό, 
(β) τον δημιουργικό, 
(γ) τον κοινωνικοσυναισθηματικό και 
(δ) τον αισθητικοκινητικό. 

Αυτές οι φυσικές ικανότητες μπορούν να παρατηρηθούν σε οποιοδήποτε γνωστικό αντικείμενο. 

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το διαφοροποιημένο μοντέλο χαρισματικότητας και ταλέντου, τα ταλέντα αναδύονται σταδιακά μέσα από τη διαδικασία μετατροπής αυτών των έντονων φυσικών ικανοτήτων σε συστηματικά καλλιεργημένες δεξιότητες, οι οποίες απαιτούνται για τα διάφορα πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας. Αυτά τα πεδία δράσης μπορεί να είναι τελείως διαφορετικά μεταξύ τους. Έτσι, προκύπτει ότι ένα ταλέντο προϋποθέτει απαραίτητα την ύπαρξη έμφυτων φυσικών ικανοτήτων που να ξεπερνούν τον συνηθισμένο μέσο όρο. 

Κανείς δεν μπορεί να είναι ταλαντούχος, εάν δε διαθέτει το έμφυτο χάρισμα. Είναι δηλαδή δυνατόν ένα φυσικό και έμφυτο χάρισμα, με επιδόσεις που ξεπερνούν τον μέσο όρο, να μείνει ‘ανεκμετάλλευτο’, να μείνει δηλαδή ‘χάρισμα’ και να μην αναγνωριστεί ως ‘ταλέντο’. Η ίδια η διαδικασία της ανάπτυξης του ταλέντου εκδηλώνεται όταν το παιδί ή ο ενήλικας αφιερωθεί στη συστηματική εκμάθηση και πρακτική. 

Οι κληρονομικές τάσεις καθώς και το επίκτητο ύφος συμπεριφοράς παίζουν επίσης αποφασιστικό ρόλο στο να προκληθεί, να υποστηριχθεί, να επιβραδυνθεί ή ακόμη και να αποτραπεί η επιθυμία για την ανάπτυξη ενός ταλέντου. Το περιβάλλον αποδεικνύει την αναμφισβήτητη επιρροή του στο ταλαντούχο άτομο με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Το περιβάλλον και ο περίγυρος ασκούν επιρροή τόσο σε μακροσκοπικό επίπεδο, (γεωγραφικά, δημογραφικά, κοινωνιολογικά), όσο και σε μικρογραφικό επίπεδο (π.χ. ο αριθμός των μελών οικογένειας, ο τύπος της προσωπικότητας και το είδος της γονικής φροντίδας που δέχεται το παιδί). 

Τα προγράμματα που αποβλέπουν σε εξειδικευμένη στήριξη τόσο εντός όσο και εκτός του σχολικού χώρου, παίζουν σημαντικό ρόλο. Πρόκειται για ένα συστηματικότερο τρόπο διευκόλυνσης ή παρεμπόδισης της διαδικασίας ανάπτυξης ενός ταλέντου. Τέλος, είναι γεγονός ότι ιδιαίτερα κρίσιμα γεγονότα (όπως ο θάνατος ενός γονέα, η διάκριση σε κάποιο διαγωνισμό, η απόκτηση ενός βραβείου, η ατυχής εμπειρία ενός ατυχήματος ή μιας βαριάς ασθένειας) μπορούν επίσης να επηρεάσουν την συνολική έκβαση στη διαδικασία διαμόρφωσης ενός ταλέντου. Ο παράγοντας της « τυχαιότητας », συνδέεται με το περιβάλλον και τον κοινωνικό περίγυρο (π.χ. το να σου δοθεί η ευκαιρία να γεννηθείς σε μια συγκεκριμένη οικογένεια, να μπορέσεις να φοιτήσεις σε ένα σχολείο που ενθαρρύνει τα διαφοροποιημένα προγράμματα για τα χαρισματικά και ταλαντούχα παιδιά, καθώς και η αρνητική εμπειρία ενός ατυχήματος κατά την αθλητική προπόνηση).